Yönetmelik yeni değişiklikle kredi kartlarını limit bazında üç kategoriye ayırıyor.

Düşük limitli kartlar   : limitleri 15.000- liraya  kadar olanlar,

Orta limitli kartlar       : limitleri 15.000-20.000.- arasında olanlar,

Yüksek limitli kartlar  : 20.000.- ve yukarısı.

Düşük limitli kart grubu diyeceğimiz ilk grubun asgari ödeme oranı %25’ten, orta limitli kart grubunun %30, yüksek limitli grubun ise %40’dan az olamayacak.

Ancak değişiklikler yönetmelik değişikliği yayınlanır yayınlanmaz uygulanmıyor. Düşük limitli grup dediğimiz ilk grup, uygulamanın başlatılması açısından kendi içinde tekrar ikiye ayrılıyor: limiti 5.000 liraya kadar olanlar ve 5.000 ile 15.000 arası olanlar diye. Asgari ödeme artışları genel olarak yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren 6 ay sonra başlarken limiti 5.000 liraya kadar olan kart grubunda değişiklikler 12. aydan itibaren başlatılıyor. Burada düşük limitli veya bir diğer deyişle daha düşük gelir seviyesindeki insanların kullandığı kartlara daha fazla tolerans gösterildiğini, bu grubun asgari ödeme oranının daha geç yükseltilerek kendilerini yeni duruma ayarlamaları için daha uzun süre tanındığını söyleyebiliriz. En düşük limitli bu grubun asgari ödeme oranları bir yıl süre ile %20 devam edecek, bu süre bittiğinde %22’ye yükseltilecek ve bir yıl da bu orandan devam edilecek, 24 ay bu şekilde tamamlandıktan sonra %25’e çıkılacak.  En düşük limitli kart gruplarına %25’e çıkıncaya kadar iki yıllık bir süre tanınmış oluyor.

5000.-15.000 lira arası limitli kart gruplarında eski orandan ilk altı ay devam edilecek, sonra %22’ye, 12 ay tamamlandıktan sonra ise %25’e çıkılacak.

Kart limiti 15.000-20.000 arası olanlara da 24 aylık bir geçiş süresi tanınmış. İlk altı ay eski oran uygulanacak, takip eden 6 aylık süre için %22, bu süre dolduğunda %25’e ve altı ay bu orandan devam edildikten sonra %28’e çıkılacak. 6 ay süresince de %28 uygulandıktan sonra yeni oran %30’a çıkılacak.

Yüksek gelir gruplarınca kullanıldığı varsayılan 20.000 ve daha yüksek limitli kart gruplarının asgari ödeme oranları ise, ilk altı ay değiştirilmiyor, sonraki altı her altı ayda bir, 22, 25, 28,30, 35 ve 36. aydan itibaren %40’a çıkarılıyor.

Mevcut kart kullanıcılarının durumu bu şekilde ayarlanırken, ilk defa kart kullanıcısı olacakların durumu ise biraz karışık görünüyor.

Yeni, tahsis edilen kredi kartlarında asgari ödeme oranı bir yıl süre ile %40’tan aşağı olamayacak. Yönetmelikte konan bu kuralın “mefhumu muhalif”inden anlıyoruz ki, bir yıl dolduktan sonra bu kez kartın limitine bakılarak hangi grup limitte ise o grubun asgari ödeme oranına tabi tutulacak. Yani 2.000 lira limitli bir kart verilen kişi ilk sene kesinlikle %40 asgari ödeme oranına tabi tutulacak, bir yıl dolduktan sonra ise asgari ödeme oranı %25’e düşürülecek. Yeni kart hamillerine adeta bir staj dönemi yaşatılacak .

Limit değişiklikleri bunlarla da sınırlı değil maalesef.

Bir de çok önemli bir değerlendirme maddesi getirilmiş durumda. En az ödeme oranları bu şekilde olmakla birlikte siz iyi bir kredi kartı kullanıcısı olmak istiyorsanız, her dönem boırcunuzun en az yarısını ödeyin. Eğer bir yılda, ki takvim yılı kastediliyor, ödemeleriniz üç kez %50’nin altında kaldı ise, tüm kart borcunuzu kapatana kadar size limit artışı yapılmayacak ve nakit avans da kullandırılmayacak. Kural 6 ay sonra yürürlüğe giriyor…

Daha önce kart hamilleri üç sınıfa ayrılır demiştik ya, şimdi daha önemli iki sınıfa daha ayrıldılar. Düzenli olarak borcunun %50’si ve daha fazlasını ödeyen makbul kart kullanıcıları ve diğerleri…

Diğerlerinin durumu kötü. Mahcur muamelesi görecekler. Kart limitleri artırılmayacak, sıkıştıklarında nakit avans kullanamayacaklar.

Bu uygulama kart hamillerinin olduğu kadar Bankaların da canını sıkacak. Büyük bir gruba nakit avans kullandıramaz duruma düşecekler. Kredi kartı kullanıcılarının yaklaşık yarısı kartını kredili kullanır ve büyük kısmı da asgari ödeme veya asgari ödemenin biraz üzerinde ödemelerle kart kredilerini devam ettirip giderler. Zaten %50 ve daha fazlasını düzenli ödeyebilen kişilerin nakit avansa da pek ihtiyaçları olmadığı ortadadır. Nakit avansa gerçekten ihtiyaç duyacak kişiler ise, kredi kartı yerine bireysel kredilere yönlendirilmiş olacak.

Devlet, kendini korumayı bilmeyen borçluları biz, kendi iyilikleri için böyle koruma altına alırız diyor. Biraz da ekonomiyi soğutma adına olsa gerek. Hayırlı olsun kart sektörüne.

Bakalım tüketici dernekleri bundan sonra neden şikayet edecekler. Bu kez de asgari ödeme oranlarının yüksekliğinin kart hamillerini ne kadar zorladığı, gereksiz yere temerrüt faizleri ödemelerine yol açtığı şikâyetlerini duyar gibiyim.

İlhan Sungur

İstanbul, 24.12.2010

İsungur1@gmail.com

www.ilhansungur.com

(Payment Systems Magazine Ocak 2011 sayısında yayınlanmıştır)

Gözlerin ilk çevrildiği yer de, bermutat BDDK olur.

Kart konusunda önerilen çözümler de her zaman, kartı yasaklama, kullanımını azaltma, kartı kredi aracı olmaktan çıkarma yolunda öneriler olur.

Devleti hayatın her alanından çıkarmayı, olabildiğince fonksiyonsuzlaştırmayı, ekonomik alandaki her türlü müdahalesini ortadan kaldırmayı, devleti seyirci durumuna getirmeyi liberallik ve demokrasi adına yıllardır savunan bu toplum, nedense konu kredi kartları olunca derhal yasaklayıcı, müdahaleci devletçi bir ekonomi anlayışına dönüveriyor.

Banka ve Kredi Kartları Yönetmeliğinin kart limitlerinin tespitine ilişkin 22. maddesinde yapılması öngörülen yeni bir değişiklik, kartları kredili kullanmayı ciddi bir ayıp haline getirecek. Öngörülen değişiklik;

“En az üç dönem üst üste, asgari ödeme tutarı ile toplam dönem borcunun %50’si arasında ödeme yapılan kredi kartlarının limitleri, dönem sonu borcunun tamamının ödenmesine kadar artırılamaz ve bu tür kartların nakit kullanımına kapatılmasına yönelik tedbirler alınır”  demekte.

Kamu otoritesi, kart hamillerini koruma güdüsüyle onları kredi kartı kullanmaktan vazgeçirmeye çalışıyor sanki. Kartları sadece ödeme aracı olarak kullanın, kredi kullanmayın. Kredi ihtiyacınız için bireysel kredilere başvurun demek istiyor. Kamu otoritesi sürekli kredi kullanan kişiler için, “zor durumdalar, bunlara göz kulak olmazsak kendilerini batırırlar” düşüncesi ile, bankalara uyarıda bulunuyor bu kişilerin kredi limitini artırmayın ve bunlara nakit kredi kullandırmayın deme ihtiyacını duyuyor.

Devlet 1980 sonrasında  terk edilen “babalık” fonksiyonunu yeniden üstleniyor.

İyi mi kötü mü diye acele bir yorumda bulunmak bence doğru değil.

Ama bırakınız yapsınlar bırakınız geçsinler döneminin sonuna gelindiğinin ilanı olarak algılamak da yanlış değil.

Bu anlayışa dönen bir devletin bundan sonra özelleştirmeciliği savunması da kolay olmayacak gibi.

Hangi şartlar altında limit aşımına cezai faiz

“Kanunun 9 uncu maddesi uyarınca belirlenecek kredi kartı limitinin kart çıkaran kuruluşun insiyatifi dışında kart hamilinin harcamalarıyla aşılması durumunda veya tahsis edilen limitin yüzde yirmisini geçmemesi ve bir sonraki hesap döneminde kapatılması koşuluyla, bir takvim yılında ikiden fazla olmamak üzere, kart limitinde aşım oluşması halinde, aşılan miktara işlem tarihi ile ödeme tarihi arasındaki süre için akdi faiz yürütüleceği,” belirtilmiştir.

Burada asıl amacın, kısa dönemli ve sık tekrarlanmayan limit aşımlarında kart hamillerini cezai faiz uygulamalarından korumak olduğu anlaşılmaktadır. Ancak bu amaçla konan kuralların lafzı, uygulamada sıkıntı verebilecek niteliktedir. Kart yayımcısı, eğer limit aşımı;

a.  kart hamilinin harcamalarıyla aşılmışsa,
b.  tahsis edilen limitin yüzde yirmisini geçmiyorsa,
c.   bir sonraki hesap döneminde kapatılacaksa,
d.   bir takvim yılında ikiden fazla aşım olmadıysa,
akdi faiz uygulamaya mecburdur. Diğer deyişle, bu şartlara uyan limit aşımlarına cezai faiz uygulayamayacaktır.

“Kart hamilinin harcamalarıyla aşılması” koşulu ilginç bir durum ortaya koyuyor.

Kart limiti kart hamillerinin harcamalarıyla aşılmadığı zaman, kart yayımcısının tasarrufu ile aşılabilir demektir. Yönetmelik, “kart çıkaran kuruluşun insiyatifi dışında kart hamilinin harcamalarıyla aşılması durumunda” şartını getirdiğinden kart çıkaran kuruluşun tasarrufu ile oluşan limit aşımlarında cezai faiz uygulanmasına izin verilmiş olmaktadır. Kartı veren kuruluşun tasarrufları ile limit aşımının ortaya çıkabileceği üç durum söz konusudur:

Birincisi, kart limitinin harcamalarla dolmuş olduğu bir dönemde hesap kesimi yapılıp faiz tahakkuk ettirildiğinde faiz ve vergiler kadar limitte aşım ortaya çıkacaktır. Bu uygulamada kart hamilinin kredi limiti kadar kullanımı söz konusudur, taşkınlık kartı veren kuruluşun  kendi yarattığı bir olaydır. Taşan kısım bu nedenle cezai faize zaten konu edilmemelidir. Kart hamilinin cezai faizi hakedecek bir eylemi söz konusu değildir.

İkinci durum da, kart yayımcısının kartın limitini düşürmesidir. Bu durumda da kart hamilinin yapacağı bir şey yoktur, taşkınlık kart yayımcısı kuruluşun tasarrufu ile ortaya çıkmıştır, Bu nedenle kart hamilinin cezalandırılmasının mantığı yoktur. Ancak yönetmeliğin “kart çıkaran kuruluşun insiyatifi dışında kart hamilinin harcamalarıyla aşılması” durumuna münhasıran akdi faiz uygulamasını öngördüğünden, bu iki durum cezai faize doğrudan konu olabilir gibi hukuka ters bir yorum ortaya çıkmakta, kart hamillerinin insiyatifi ile aşılması halinde ise cezai faizin uygulanabilmesi şartlara bağlanmaktadır.

Üçüncü ve en vahim durum ise, Kart limiti dolu olduğu halde kart çıkaran kuruluşun otorizasyon vererek limitin üzerine çıkılmasını onaylamasıdır. Bu durumda ise kart hamilinin değil, kart yayımcısının kusurundan söz etmek gerekir.

“Bir sonraki hesap döneminde kapatılacaksa” şartı ise, hesap kesimlerinin aylık olması kuralıyla çelişmektedir. Hesap kesimi yapıldığında ortaya çıkan limit aşımının bir sonraki hesap döneminde kapatılıp kapatılmayacağı bilinemez. Bu durumda tek uygulama şansı kalmaktadır, diğer koşullar da uygunsa faiz tahakkukunun yapılıp bir sonraki ayın hesap kesimine kadar aracı kayıtlarda tutmak ve takibeden hesap döneminde limit aşımının giderilmemesi halinde yeni hesap döneminde, geçen aydan devreden limit aşım faizi olarak borç kaydetmek.

Böyle bir uygulama da yasanın getirdiği “Geçmiş dönemlere sarkan faiz tahakkukları yapılmayacağı” ilkesi ile çelişir gibi görünse de, yeni bir tahakkuk yapılmadığı, bekletilen bir borcun hesaba aktarımı olduğu ileri sürülerek, açıklaması yapılabilecektir.

Kayıp Çalıntı Bildirimi Zaman sınırı

Yine yönetmeliğin Sözleşmelerde yer alacak hukümleri belirleyen 17. Maddenin Banka kartı sözleşmelerinde yer alacak hukumlere ilişkin. 4.Fıkrasının “e” bendinde de bir başka hususun gözden kaçtığını görüyoruz.

Kayıp çalıntı kart kullanımlarında, bildirimden itibaren geriye doğru son 24 saat içine yapılmış olan harcamaların 150 milyon YTL tutarındaki kısmından sorumlu olunmasının istisnalarını düzenleyen yasanın 12.maddesinde “Hukuka aykırı kullanımın, hamilin ağır ihmaline veya kastına dayanması veya bildirimin yapılmaması hallerinde bu sınır uygulanmaz.” Hükmü yer alırken ve Yönetmeliğin kart hamillerine verilecek yazılı bilgiler arasında gösterilmesine rağmen (m17/2-c), sözleşmelerde yer alacak zorunlu hususları belirleyen 17/4-e . maddesinde bildirimin de 24 saat içinde yapılması şartından bahsedilmektedir. 150 YTL sınırı, ne zaman bildirim yapıldığına bakılmaksızın yapıldığı andan itibaren geriye doğru 24 saatlik zaman sınırını kapsamaktadır. Yasa, kartın kaybedildiği veya çalındığının öğrenildiği andan itibaren bildirimin 24 saat içinde yapılması koşulunu değil, bildirimin yapılmasından ve bildirim anından itibaren başlayan bir 24 saatlik sınırlı süreden bahsetmektedir. O nedenle, ne zaman yapılırsa yapılsın, 24 saatlik süre bildirimin yapıldığı andan itibaren geriye doğru işleyecektir.

Yonetmeliğin Bir muddet uygulandıktan sonra, uygulama sonuçlarının da değerlendirilip, yukarıda değindiğimiz türden lafzi hataları giderecek, uygulamada ortaya çıkan ihtiyaçlar varsa onları da yansıtacak şekilde yeniden gözden geçirilmesi çok yararlı olacaktır.

İlhan Sungur

İstanbul,10.08.2007